Đối mặt với những “con voi trắng”

(TBKTSG) – Ở Thái Lan, voi trắng là vật thiêng, không phải lao động lại ăn nhiều nên trở thành gánh nặng, làm tiêu tán tài sản của gia đình người nuôi. Từ “con voi trắng” được dùng để chỉ những dự án lớn, tốn kém và không hiệu quả. Có ý kiến lo ngại rằng những “con voi trắng” đang ăn nhiều tiền ngân sách của Việt Nam và có thể trở thành gánh nặng của đất nước và gây ra lạm phát.    

Một con voi trắng điển hình

Khi hỏi về những dự án đầu tư công không hiệu quả, ông Jonathan Pincus, chuyên gia kinh tế trưởng của Chương trình Phát triển Liên hiệp quốc (UNDP) tại Việt Nam không ngần ngại nói ngay về dự án đường sắt cao tốc Bắc Nam có vốn đầu tư dự kiến lên tới 33 tỉ đô la Mỹ. “Dự án này quá đắt đỏ. Đường sắt cao tốc không nhanh bằng máy bay nên những ai có nhu cầu đi tuyến Hà Nội – TPHCM sẽ đi máy bay”, ông nói: “ Việt Nam chỉ cần một hệ thống đường sắt được nâng cấp để chuyên chở hàng container. Ấn Độ chỉ mất có 5 tỉ đô la để nâng cấp hệ thống đường sắt chuyên chở hàng và tôi nghĩ Việt Nam nên học hỏi”.

Giáo sư David Dapice, chuyên gia kinh tế của Đại học Havard, cũng cho rằng đa số hành khách có tiền sẽ chọn đi tuyến Hà Nội – TPHCM bằng máy bay, chỉ mất khoảng 2-3 giờ so với 6-8 giờ đi bằng tàu cao tốc. “Ngay cả khi vay được một khoản tiền 33 tỉ đô la Mỹ trong 30 năm, chưa tính lãi suất, Nhà nước sẽ phải trả 1,1 tỉ đô la mỗi năm cho tuyến đường sắt cao tốc trong khi tổng doanh thu của ngành đường sắt chỉ hơn 300 triệu đô la một năm”, ông phân tích trong một bài viết về chiến lược phát triển kinh tế xã hội Việt Nam, “Những khoản nợ khổng lồ này sẽ khiến Việt Nam thiếu linh hoạt về ngân sách giống như tình trạng của Indonesia”.

Ông Dapice phân tích rằng Việt Nam chỉ cần đầu tư 4,3 tỉ đô la nâng cấp hệ thống đường sắt hiện tại với các toa tàu chuyên dụng chở container, rút ngắn thời gian chạy tuyến Hà Nội – TPHCM xuống còn 12 tiếng là đủ đáp ứng nhu cầu.

Hiện Chính phủ Việt Nam đang ráo riết nghiên cứu dự án và bày tỏ mong muốn vay vốn từ Nhật Bản để thực hiện. Tuy nhiên, trả lời báo Tuổi Trẻ trước khi rời Việt Nam, nguyên Đại sứ Nhật Bản Norio Hattori nói: “Tàu cao tốc dù nhanh đến thế nào cũng chỉ được 300 ki lô mét/giờ thôi nên không thể cạnh tranh được với máy bay. Hà Nội – TPHCM cách nhau 1.800 cây số nên đi bằng đường sắt sẽ mất nhiều thời gian. Vì thế xây một đường sắt cao tốc chở hành khách từ Hà Nội đến TPHCM  thì tính khả thi không cao. Cá nhân tôi nghĩ rằng thay vì làm đường sắt cao tốc Hà Nội – TPHCM thì sẽ làm đoạn ngắn như TPHCM – Nha Trang và Hà Nội – Vinh thì rất hiện thực”.

Vốn đầu tư của Việt Nam chiếm tới 41-42% GDP, nhưng hiệu suất sử dụng vốn ngày càng thấp. Hiện nay, Việt Nam đầu tư năm đồng thì chỉ thu về được một đồng lãi. Trong khi Đài Loan tăng trưởng 10% từ 1962-1980 mà chỉ cần đầu tư 26% GDP.

Giáo sư David Dapice cảnh báo về hệ thống chọn lựa các dự án đầu tư công hiện tại liên quan đến các yếu tố phi kinh tế quá nhiều đến mức các chi phí và lợi ích kinh tế đôi khi bị bỏ qua.  

Siết đầu tư công khôn ngoan

Siết chặt đầu tư công là một trong bảy giải pháp chống lạm phát được Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng đưa ra. Nhưng làm  thế nào để “chỉ mặt” những khoản đầu tư lãng phí mà không cắt giảm những dự án thúc đẩy phát triển lâu dài?

Trong khi một số nhà kinh tế nói đầu tư công là một nguyên nhân của lạm phát và kêu gọi thắt chặt đầu tư công, thì trong báo cáo kinh tế mới nhất, Ngân hàng Thế giới lại cho rằng tăng trưởng quá nóng không phải là kết quả của việc chi tiêu ngân sách quá cao của chính phủ. Theo tiêu chuẩn quốc tế, mức thâm hụt ngân sách của Việt Nam trong năm 2007 ước tính vào khoảng 1% GDP. Mức đánh giá sơ bộ này không khác nhiều so với các năm trước. Thâm hụt ngân sách chung (bao gồm cả các hạng mục chi tiêu ngoài ngân sách như phát hành trái phiếu của chính phủ cho phát triển giáo dục, hạ tầng cơ sở và tái cấp vốn các ngân hàng thương mại quốc doanh) ước tính ở mức 5% GDP.

 “Không nên thắt chặt chi tiêu công quá mức trong khi xuất khẩu bị giảm, sẽ dẫn đến việc nền kinh tế không hoạt động”, ông Martin Rama, chuyên gia kinh tế trưởng Ngân hàng Thế giới tại Việt Nam nói.

Tuy nhiên, ông Ayumi Konishi, Giám đốc Ngân hàng châu Á (ADB) tại Việt Nam, khuyến nghị Việt Nam nên thắt chặt đầu tư công, nhưng tránh làm ảnh hưởng đến sự phát triển. “Phải lựa chọn đầu tư công một cách khôn ngoan, không nên bỏ luôn những dự án có thể thúc đẩy sự phát triển của đất nước về trung hạn, như các dự án cơ sở hạ tầng quan trọng để gỡ nút thắt cho sự phát triển kinh tế ở Việt Nam”, ông nói.  

Các doanh nghiệp nước ngoài đang thúc giục Việt Nam gạt bỏ trở ngại để xây dựng ngay cảng Cái Mép và Thị Vải trong năm nay, hoàn thành hạ tầng vào quí 4-2009, để có thể duy trì được tốc độ tăng trưởng kinh tế và xuất khẩu ở mức cao trong tương lai. Đồng thời Chính phủ cần tạo luồng giao thông dân dụng và vận chuyển container đến hai cảng này từ các khu công nghiệp phía Bắc TPHCM và Biên Hòa một cách thuận lợi, bao gồm việc xây dựng sớm hơn tuyến giao thông TPHCM – Long Thành và xa lộ Biên Hòa – Vũng Tàu.

Ông Jonathan Pincus lo lắng rằng Việt Nam đang đầu tư rất nhiều cảng nhỏ, rải rác ở các tỉnh miền Trung nhưng lại không có kế hoạch về một cảng nước sâu lớn, có ưu thế nổi trội. Hiện hàng hóa đến Việt Nam phải trung chuyển qua Hồng Kông hoặc Singapore nên giá bị đội lên vài trăm đô la một container. Ngoài ra, theo ông Pincus, việc đáp ứng nhu cầu điện với giá cả hợp lý là yêu cầu rất cấp bách đối với sự phát triển kinh tế hiện nay.

“Cơ sở hạ tầng còn xa mới đáp ứng được nhu cầu về cả số lượng và chất lượng. Điều làm tôi lo lắng là tỷ lệ đầu tư vào cơ sở hạ tầng công cộng của Việt Nam rất lớn từ nguồn vốn nhà nước và ODA nhưng tình hình không hề được cải thiện nhanh chóng. Ngoài lý do thủ tục quan liêu còn lý do là người ta “làm tiền” từ các công trình cơ sở hạ tầng. Đó chính là thách thức”, ông Jonathan Pincus, chuyên gia kinh tế trưởng UNDP nói.

Hoãn hai dự án lớn

Cả Bộ trưởng Kế hoạch và Đầu tư Võ Hồng Phúc và Bộ trưởng Tài chính Vũ Văn Ninh đều khẳng định trong danh sách các dự án đầu tư công sẽ hoãn lại trong năm nay có Nhà Quốc hội và Bảo tàng Hà Nội.

Trả lời phỏng vấn báo Đầu tư, ông Ninh cho biết: “Dự án xây dựng Nhà Quốc hội và Bảo tàng Hà Nội mới trong giai đoạn chuẩn bị đầu tư và năm 2008, ngân sách cũng chưa bố trí vốn cho hai dự án này, nên sẽ không khởi công xây dựng trong năm nay, mặc dù đây là các dự án rất quan trọng và mang nhiều ý nghĩa”.

Còn ông Phúc cho rằng Hà Nội nên đình lại dự án Bảo tàng Hà Nội vì lợi ích chung của đất nước.

TRẦN LỆ THÙY

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: