Vụ tranh chấp khí đốt Nga – Ukraine: ai đứng sau lưng tay “cò” RUE?

Cuộc tranh chấp khí đốt giữa Nga và Ukraine bùng nổ, làm châu Âu điêu đứng trong giá lạnh, có vai trò của một công ty trung gian tuy nhỏ, ít ai biết đến, nhưng lại có thế lực vô cùng to lớn

rusukc

Một người đàn ông mua khí đốt ở Donetsk, phía đông Ukraine. Trong cuộc tranh chấp này, người dân Ukraine cũng chịu cảnh thiếu thốn nhiên liệu sưởi ấm trong mùa đông. Ảnh: Reuters

Cuối tuần qua, trong lúc nói về cuộc tranh chấp đó, Thủ tướng Nga Vladimir Putin, có nói bóng gió đến một công ty trung gian bị xem là nơi kiếm tiền cho các giới lãnh đạo chính trị của Ukraine. Ông Putin nói: “Cấu trúc tham nhũng chính trị cấp cao đang cố giữ giá cao và duy trì những công ty trung gian như thế này để chia chác kiếm tiền đầu tư vào các chiến dịch chính trị của họ”. Ông Putin muốn nói đến công ty Rosukrenergo (RUE).

RUE: anh nài của chú ngựa châu Âu

Một nửa RUE do công ty khí đốt quốc doanh Gazprom của Nga sở hữu. Một nửa còn lại do hai doanh nhân Ukraine nắm giữ. Một trong hai người đó là tỉ phú khí đốt Dmitry Firtash, người nắm 45% cổ phần.

RUE không có khí đốt, không có đường ống dẫn khí, nhưng được hưởng 20% lượng khí đốt trong các giao dịch khí đốt giữa Nga và Ukraine. Toàn bộ lượng khí đốt nhập khẩu vào nước này đều mua từ RUE. RUE mua khí đốt từ Nga và Trung Á qua Gazprom.

RUE có hai hợp đồng quan trọng: một là cung cấp khí đốt từ Gazprom đến Ukraine, hai là vận chuyển khí đốt quá cảnh qua Ukraine đến châu Âu. Theo số liệu mới nhất, chỉ trong năm 2007, RUE thu được 4,3 tỉ USD từ việc bán 20% lượng khí đốt đến châu Âu. Và số tiền đó được chia chác thế nào và cho ai là điều bí mật chưa ai giải thích được.

Với vai trò cung cấp khí đốt cho toàn châu Âu, nhiều người ví von RUE đang ngồi trên châu Âu như ngồi lưng ngựa. Một chân bên bờ đông châu Âu, chân còn lại bên bờ tây, chú ngựa châu Âu bị kẹp giữa hai chân RUE.

Bí mật thế lực anh nài RUE

Nhiều nhà quan sát, trong đó có cả tổ chức Nhân chứng toàn cầu, một tổ chức quan sát tính minh bạch trên thế giới, bà Yulia Tymoshenko, Thủ tướng Ukraine đặt câu hỏi tại sao phải có RUE để làm những việc mà Gazprom có thể tự làm. Ông Konstantin Shmelev, giám đốc tài chính của RUE thanh minh rằng RUE làm trung gian đàm phán giữa Gazprom và Naftogaz, một công ty khí đốt quốc doanh của Ukraine. Nhưng cuối tuần rồi, Thủ tướng Nga Vladimir Putin cho biết phía Nga sẵn sàng đàm phán và trực tiếp ký kết với Naftogaz, nhưng phía Ukraine không cho phép Naftogaz làm điều đó.

Tháng 10.2008, bà Yulia Tymoshenko và ông Putin ký kết bản ghi nhớ cam kết loại bỏ các công ty trung gian như RUE ra khỏi các giao dịch khí đốt giữa Nga và Ukraine. Bà Tymoshenko gọi RUE là cái “ung nhọt tham nhũng” do các chính trị gia cấp cao bảo trợ. Nhưng thế lực của RUE vẫn không suy giảm, nên hồi cuối tuần rồi, chính ông Putin cũng phải thừa nhận vấn đề không phải là giá cả giao dịch mà là trung gian. Bộ trưởng Năng lượng và nhiên liệu Ukraine cũng thừa nhận chính RUE gây ra cuộc tranh chấp lần này.

Ông Putin nói: “Về phía chúng tôi, quả thật Gazprom nắm giữ 50% cổ phần của RUE. Nhưng về phía Ukraine, có vài cá nhân. Chúng tôi lại không biết những người đó. Và họ lại đưa ông Firtash nào đó ra, người mà tôi chưa từng gặp mặt, chưa từng thấy tận mắt”. Khi báo giới hỏi ông Firtash là ai, ông Putin nói: “Ông ta làm việc cho ai thì đi mà hỏi người ấy, đừng hỏi chúng tôi”.

Ukraine ký kết với Nga và châu Âu hôm 11.1 chấp nhận chịu giám sát việc vận chuyển khí đốt qua lãnh thổ nước này. Sau ký kết, bà Yulia Timoshenko, Thủ tướng Ukraine nói: “Ukraine đã ký Nghị định thư cam kết không ngăn cản luồng khí đốt từ Nga chuyển đến châu Âu”. Nghị định thư này chỉ liên quan đến luồng khí chuyển đến châu Âu. Tranh chấp riêng giữa Nga và Ukraine vẫn chưa được giải quyết. Luồng khí đốt từ Nga đến Ukraine vẫn chưa được nối lại.

“Người ấy” của ông Putin

Nhiều nhà phân tích cho rằng ông Putin ám chỉ “người ấy” là ông Viktor Yushchenko, Tổng thống Ukraine. Khi nghe ông Putin nhắc đến “người ấy”, ông Karasyov, cố vấn của ông Yushchenko, cho rằng đây là âm mưu chống lại chính phủ thân phương tây của ông Yushchenko, đằng sau âm mưu đó là bà Thủ tướng Yulia Tymoshenko, trước đây là đồng minh của Nga, sau trở mặt thành thù, và bây giờ thân thiện trở lại. Ông Karasyov tố cáo ngược lại RUE là nơi bảo trợ tài chính cho đảng Regions thân Nga, lực lượng chính trị thứ ba trên chính trường Ukraine sau Tổng thống Yushchenko và Thủ tướng Tymoshenko.

Ông Tom Mayne, một điều tra viên của tổ chức Nhân chứng toàn cầu, nói: “Người ta nói về cuộc tranh chấp này như thể đây chỉ là cuộc tranh chấp giá cả, nhưng không phải vậy. Đây là vấn đề của toàn bộ cấu trúc mua bán khí đốt mờ ám. Năm ngoái, hai bên đã nhất trí loại RUE ra khỏi các cuộc mua bán khí đốt của hai bên. Cuộc tranh chấp này xảy ra cho thấy rõ ràng có ai đó, nơi nào đó không muốn RUE bị loại”.

Bất đồng xảy ra khi phía Nga đề nghị mức giá 250 USD/1.000m3 khí đốt trong năm 2009, nhưng Ukraine chỉ chịu giá 235 USD. Nhiều nhà phân tích nghi ngờ mức chênh lệch 15 USD không phải khó thương lượng đến mức để nổ ra tranh chấp lớn gây ảnh hưởng toàn châu Âu. Và trong trường hợp không thương lượng được, vai trò của RUE ở đâu. Nếu RUE làm tốt vai trò trung gian như tự nhận, tranh chấp đã không xảy ra.

Nhiều người nhận định rằng cuộc tranh chấp giá cả giữa hai công ty dẫn đến tranh chấp giữa hai quốc gia không thể nào xảy ra, nếu đằng sau nó không có các thế lực chính trị. Nhiều người cho rằng đây là cuộc đấu giữa Tổng thống Yushchenko và đối thủ là Thủ tướng Tymoshenko. Trong khi bà Tymoshenko cố loại RUE, phía Tổng thống Yushchenko cáo buộc RUE thân Nga, nhưng không có hành động cụ thể giành cương từ anh nài RUE.

Bởi vậy, nhiều nhà phân tích bình luận rằng: “Vai trò của RUE là bộ khung xương chính trị không có tài sản, không dấu vết, không minh bạch được đặt ngay chính giữa nền kinh tế khí đốt của Ukraine”.

Trong lúc chưa rõ trắng đen, nhân vật Firtash vẫn không chịu xuất hiện. Riêng hãng tin Reuters đã nhiều lần xin phỏng vấn, và gửi câu hỏi phỏng vấn đến văn phòng của ông này, nhưng người phát ngôn của ông này vẫn viện nhiều lý do chưa sắp xếp cuộc phỏng vấn.

Ngọc Danh (tổng hợp)

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: