Kẻ đốt cháy phố Wall

David Li nổi tiếng trong giới tài chính nhờ một công thức giúp lập mô hình tính toán rủi ro và định giá chứng khoán. Công thức của ông được phổ biến rộng rãi, là chỗ dựa cho giới tài chính nhào nặn đủ loại chứng khoán phái sinh và là đầu mối làm sụp đổ của thị trường tài chính thế giới trong thời gian qua

kedotchayphowall

Xét cho cùng, Daivid Li và công thức của ông không phải là nguyên nhân, mà chính lòng tham của các nhà đầu tư đã đốt cháy phố Wall. Ảnh: Reuters

Nói cho chính xác, David Li, một chuyên gia toán kinh tế với bằng tiến sĩ trong lãnh vực thống kê, không đốt cháy phố Wall – ông ta chỉ cung cấp diêm cho người khác đốt. Giáo sư cũ của David Li tại đại học Waterloo nhận xét: “Nói David làm sụp đổ thị trường, thì cũng chẳng khác nào trách Einstein gây ra thảm hoạ Hiroshima. Ông ta không chịu trách nhiệm cho thế giới tài chính. Ông ta chỉ viết một bài báo”.

David Li sinh trưởng ở một vùng quê Trung Quốc, tên thật là Xiang Lin Li. Lúc nhỏ, ông học giỏi toán và sau khi lấy bằng thạc sĩ kinh tế ở trường đại học Nankai, ông được học bổng du học ở Canada. Đầu tiên, ông lấy bằng thạc sĩ quản trị kinh doanh (MBA) ở đại học Laval vào năm 1991, sau đó thêm một bằng thạc sĩ về định giá trong ngành bảo hiểm, và bằng tiến sĩ thống kê tại đại học Waterloo. Năm 1997, ông vào làm cho ngân hàng thương mại Hoàng gia Canada, sau đó, chuyển sang làm cho Barclays Capital.

Đó cũng là thời điểm bùng nổ xu hướng tuyển dụng các chuyên gia toán học, xác suất thống kê và vật lý vào phân tích, xây dựng mô hình định giá tại các công ty tài chính, chứng khoán. Giới học thuật không thể cưỡng nổi mức lương hàng triệu đô la, nên đổ dồn về Wall Street làm việc.

Năm 2000, khi đang làm cho JPMorgan Chase, David Li cho đăng một bài báo trên tạp chí chuyên ngành mang tựa đề: Về tương quan vi ước: Cách tiếp cận hàm phối ngẫu. Mọi chuyện bắt đầu từ đó.

Trái phiếu về bản chất là một tờ giấy nợ. Nhưng để sẵn lòng mua tờ giấy nợ như thế, người ta phải đánh giá được rủi ro người phát hành “chạy làng” xù nợ – tức là vi ước. Dân đầu tư không sợ rủi ro vì gắn với độ rủi ro cao, thì mức lãi phải lớn tương ứng. Họ rất khoái khái niệm xác suất; ví dụ nếu trái phiếu có 1% xác suất vi ước, họ chỉ cần tăng lãi suất lên thêm 2%, thì vẫn yên tâm. Từng trái phiếu riêng rẽ, việc tính toán rủi ro tương đối không có gì phức tạp lắm. Nhưng thử tưởng tượng, nhà đầu tư mua bán trái phiếu với hàng triệu thông số, hàng triệu khả năng xảy ra hay không xảy ra, hàng loạt tương quan chằng chịt, họ sẽ bó tay không thể nào định giá chính xác.

Bài báo Về tương quan vi ước: Cách tiếp cận hàm phối ngẫu của David Li xuất hiện như một vị cứu tinh. Bằng cách sử dụng những phép toán đơn giản (đơn giản theo nghĩa phố Wall!), David Li tìm ra công thức tính toán tương quan vi ước, và nhờ đó lập được mô hình định giá cho mọi trái phiếu mua bán trên thị trường. Công thức dựa vào công cụ gọi là “Hoán đổi vi ước tín dụng” và đẩy mạnh sự sinh sôi của công cụ tài chính này (gọi tắt là CDS).

Trang bị công thức của David Li, thị trường tài chính hăm hở lao vào sản xuất đại trà các CDS. Cuối năm 2001, dư nợ CDS chỉ ở mức 920 tỉ USD; đến cuối năm 2007, con số này nở rộ lên mức kinh khủng: 62.000 tỉ USD. Bên trong cơn bùng nổ này, chính là công thức “Hàm phối ngẫu Gaussian” của Li. Điều đáng ghi nhận là, bản thân Li không nhận đồng xu nào từ công thức được sử dụng rộng rãi của mình, mà chỉ là danh tiếng như cồn trong giới tài chính.

Mọi chuyện ổn thoả khi thị trường phát triển theo đúng mô hình mà David Li hình dung. Và đó chính là gót chân Asin của công thức này. Cách tiếp cận của ông không dành chỗ cho những biến cố bất thường. Mối tương quan tưởng đâu có thể tính toán được lại hoàn toàn sụp đổ khi thị trường địa ốc của Mỹ đóng băng. Khi càng có nhiều người vay tiền mua nhà bội ước, không trả nợ được nữa, thị trường CDS bùng cháy và tiêu tan trong nháy mắt. Mọi chuyện sau đó diễn ra như những gì chúng ta đã chứng kiến.

Bây giờ nhìn lại, đã có không hiếm lời cảnh báo từ giới học thuật về chuyện áp dụng công thức của David Li một cách mù quáng. Nhưng lúc đó, không ai chịu nghe vì giới quản lý không đủ kiến thức toán học để hiểu hết ý nghĩa của công thức, lại không đủ can đảm từ chối những món lời khổng lồ. Ở đây chính lời tiên đoán của Nassim Taleb, tác giả cuốn Thiên nga đen là chính xác hơn hết. Công thức của Li đã triệt tiêu rủi ro trong 99% nhưng vẫn còn 1% ở đó. Chính 1% này đã phá vỡ bức màn toán học phô bày lòng tham của giới tài chính muốn tự đánh lừa mình bằng công thức. Taleb nói: “Người ta cứ hăm hở về hàm phối ngẫu Gaussian bởi sự tinh tế toán học của nó. Nhưng bất cứ thứ gì dựa vào tương quan (trong xác suất để định giá trái phiếu) là đồ lang băm”. Ngay chính David Li, trong một bài trả lời phỏng vấn tờ Wall Street Journal năm 2005 đã cảnh báo: “Rất ít người hiểu được cái tinh tuý của mô hình này. Thật là nguy hiểm khi người ta hoàn toàn tin vào kết quả từ nó”.

Thật ra David Li không đáng trách. Ông ta chỉ phát minh ra một mô hình tính toán. Cái đánh trách là người sử dụng nó một cách mù quáng để kiếm tiền. David Li hầu như không lên tiếng sau khi khủng hoảng tài chính bùng nổ. Ông cũng không còn ở Mỹ. Năm ngoái ông đã dọn về Bắc Kinh, Trung Quốc, làm trưởng phòng quản lý rủi ro cho tập đoàn Vốn quốc tế Trung Hoa, và cho đến nay vẫn giữ im lặng.

Quốc Học (Wired và báo chí Canada)

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: