“Nhập tài nguyên, xuất hàng hoá” – chiến lược TQ với Đông Dương

(TuanVietNam) – Bản tóm tắt này phần nào làm sáng tỏ vai trò kinh tế của Trung Quốc tại Việt Nam, Lào và Campuchia, trong đó khai mỏ và năng lượng là nhân tố chính trong danh mục đầu tư trực tiếp nước ngoài của Trung Quốc vào khu vực này.

Vai trò tài chính và thương mại ngày càng tăng của Trung Quốc ở Đông Dương

Trong tiểu vùng sông Mekong, Trung Quốc đang vừa là đối tác thương mại và nhà đầu tư song phương quan trọng, vừa là đối thủ cạnh tranh mạnh mẽ với các láng giềng phía Nam về thị trường và đầu tư toàn cầu. Trung Quốc tạo ra gần một nửa tổng thu nhập quốc nội của khu vực Đông Á và Đông Nam Á và một phần ba giá trị xuất khẩu của khu vực.

Trong khi Trung Quốc và Việt Nam cạnh tranh để giành vốn đầu tư nước ngoài và thị trường thế giới, thì cùng lúc Trung Quốc cũng trở thành đối tác thương mại hàng đầu của Việt Nam. Bên cạnh đó, Trung Quốc cũng là nhà tài trợ và đầu tư quan trọng ở Lào và Campuchia.

Viện trợ phát triển chính thức (ODA)

Chính phủ Trung Quốc cung cấp viện trợ nước ngoài đáng kể cho Campuchia và Lào, thường không kèm theo bất cứ điều kiện lớn nào và kết hợp với trao đổi văn hóa và hỗ trợ.

Có thể coi là lớn so với một số nhà tài trợ khác, ODA của Trung Quốc thường không liên quan đến kinh tế nông nghiệp, thủy điện và khai mỏ nhưng hầu hết đều bao gồm hỗ trợ cho giao thông; thông tin truyền thông; y tế, giáo dục và phát triển nguồn lực con người; cũng như xây dựng (các khu liên hiệp nhà phục vụ thể thao, văn hóa và chính quyền). Campuchia là nước duy nhất trong ba nước mà chính phủ Trung Quốc dành viện trợ cho các dự án phát triển thủy điện.

Cơ cấu thương mại giữa Trung Quốc và các láng giềng – nhập khẩu tài nguyên, xuất khẩu hàng hóa

Cơ cấu thương mại giữa Trung Quốc và Campuchia, Lào và Việt Nam gần đây chủ yếu là Trung Quốc nhập khẩu tài nguyên thiên nhiên và xuất khẩu hàng hóa thành phẩm. Hơn 90% hàng xuất khẩu từ ba nước tiểu vùng sông Mekong vào Trung Quốc là sản phẩm nông nghiệp và nguyên liệu thô.

tqdongduong1 

Cơ cấu thương mại giữa Trung Quốc và Campuchia, Lào và Việt Nam gần đây chủ yếu là Trung Quốc nhập khẩu tài nguyên thiên nhiên và xuất khẩu hàng hóa thành phẩm. Ảnh: vnecono.vn

Điều này đối lập hẳn với cơ cấu thương mại giữa Trung Quốc và một số nước Đông Nam Á khác như Malaysia, Philippines và Thái Lan. Các mối quan hệ thương mại này phức tạp hơn và hàng xuất khẩu vào Trung Quốc của các nước này cũng ít mang tính thuần tài nguyên hơn.

Mặc dù tầm quan trọng tương đối của đầu tư và thương mại với Trung Quốc ở ba nước là khác nhau, nhưng những gì họ bán sang nước láng giềng rộng lớn phía Bắc vẫn phần lớn là các mặt hàng nói trên. Đổi lại họ mua chủ yếu là công nghệ, máy móc và hàng hóa tiêu dùng của Trung Quốc, phần lớn có chất lượng thấp nhưng lại hợp túi tiền người tiêu dùng nghèo ở Campuchia, Lào và Việt Nam.

Thương mại không chính thức (hay bất hợp pháp) các mặt hàng nói trên đang ngày càng nở rộ ở ba nước khu vực sông Mekong. Ví dụ, một số quan chức nhà nước ở Việt Nam dự đoán rằng phần lớn than đá và cao su xuất khẩu đi Trung Quốc là không chính thức, không nộp thuế cho nhà nước và không lưu thông tin về khối lượng và giá trị đã xuất khẩu.

Ở miền Bắc của Lào, người ta đều biết là các công ty Trung Quốc đang tiến hành các hoạt động không chính thức với các mặt hàng như mía đường, bột sắn, ngô và gỗ, và vận chuyển chúng qua biên giới. Ở một số nơi ở Campuchia, người ta cũng nghi ngờ, dẫu không khẳng định chính thức, rằng một vài công ty Trung Quốc có liên quan đến các hoạt động đầu tư không chính thức vào gỗ, vàng và một số khoáng sản khác để đưa sang thị trường Trung Quốc.

Sự khác biệt cơ bản trong mối quan hệ của ba nước này với Trung Quốc nằm ở tầm quan trọng tương đối của đầu tư và viện trợ nước ngoài so với thương mại liên quan đến kinh tế nông nghiệp, thủy điện và khai mỏ. Ở Campuchia và Lào, đầu tư của Trung Quốc vào cả ba lĩnh vực trên đều đáng kể. Đối với Việt Nam, ngược lại, Trung Quốc chỉ là nhà đầu tư lớn thứ 15, và đầu tư của Trung Quốc chủ yếu là vào khai mỏ.

Bản thân Việt Nam đã là nước hàng đầu trong khu vực về thủy điện và khai mỏ, có đầu tư vào Lào và Campuchia. Việt Nam cũng có kinh nghiệm đáng kể trong trồng cao su, và cũng đầu tư vào các nước láng giềng. Với Việt Nam, thương mại với Trung Quốc, đối tác thương mại lớn nhất của Việt Nam, đáng kể nhất là ở ba lĩnh vực được khảo sát sau đây:

Đầu tư của Trung Quốc vào kinh tế nông nghiệp, thủy điện và khai mỏ

Lĩnh vực khai thác tài nguyên thiên nhiên của ba nước khu vực sông Mekong từ lâu vẫn được cho là chưa phát triển. Tuy nhiên, sự nổi lên của Trung Quốc với tư cách vừa là nhà đầu tư lớn vào ba lĩnh vực trên, vừa là thị trường tiêu thụ chính, hứa hẹn những thay đổi căn bản đối với quang cảnh và xã hội trong khu vực. Các doanh nghiệp nhà nước Trung Quốc đang trở thành những nhà đầu tư lớn ở Campuchia, Lào và Việt Nam, và họ đang đẩy mạnh khai thác tài nguyên thiên nhiên.

tqdongduong2

Sau châu Phi, Trung Quốc đang đẩy mạnh đầu tư khai thác tài nguyên thiên nhiên ở ba nước khu vực sông Mekong. Ảnh: Một mỏ khai thác đồng ở Congo – Sterlinh Canyon

Ví dụ, Công ty trách nhiệm hữu hạn khai thác kim loại màu quốc tế của Trung Quốc (CNMIC) đã chủ động khai thác đồng ở Việt Nam và bôxít ở Lào. Chalco (Tập đoàn nhôm của Trung Quốc) đã kết hợp với các công ty ở Thái Lan và Lào để đẩy nhanh việc đánh giá tác động môi trường đối với việc khai thác bôxít ở cùng khu vực với CNMIC ở Lào và cũng đang tính toán đến Việt Nam (đến thời điểm này, Chalco đang hợp tác với TKV triển khai xây dựng nhà máy khai thác bô xít, luyện nhôm tại Tân Rai – Lâm Đồng và Nhân Cơ – Đăk Nông – NV)

Tập đoàn Sinohydro, công ty xây dựng đập thủy điện lớn nhất ở Trung Quốc, đang phát triển hàng loạt dự án thủy điện ở cả Lào và Campuchia. Và Công ty trách nhiệm hữu hạn đường dây điện phía Nam cũng không kém phần chủ động trong việc tìm kiếm cơ hội khai thác ở ba nước này.

Bất chấp tiềm năng cao, thủy điện ở khu vực này vẫn chưa được khai thác hết. Tuy nhiên, ở Lào và Campuchia, Trung Quốc đã tham gia khoảng 21 dự án thủy điện với tư cách vừa là nhà đầu tư, vừa là nhà phát triển. Hầu hết các dự án của Trung Quốc đều do các công ty Trung Quốc thiết kế và vận hành. Các công ty này được Ngân hàng xuất nhập khẩu Trung Quốc và Sinosure hậu thuẫn. Hai ngân hàng này cũng tham gia vào phần lớn các dự án đầu tư nước ngoài của Trung Quốc.

Vai trò gần đây của Trung Quốc trong thủy điện ở Việt Nam có vẻ còn khiêm tốn. Không có các dự án liên doanh, vì các doanh nghiệp Việt Nam, chủ yếu là Tập đoàn điện lực Việt Nam, thực hiện hầu hết việc phát triển thủy điện. Tuy nhiên, Trung Quốc lại cung cấp phần lớn các tuốc-bin và trang thiết bị khác cho thủy điện nhỏ và vừa, và Việt Nam gần đây đã nhập 200MW điện từ miền Nam Trung Quốc. Lượng nhập khẩu này dự tính sẽ tăng gấp 10 lần vào năm 2015, lên khoảng 2.000MW.

Khai khoáng trong khu vực đến nay vẫn còn ở quy mô nhỏ và nhân công tập trung. Tuy nhiên, ở Lào, dọc theo cao nguyên Bolaven, và ở vùng Tây Nguyên của Việt Nam, Trung Quốc đang bắt đầu đầu tư vào diện tích lớn đất có tài nguyên bôxít để xuất khẩu nhôm cho ngành xây dựng, vận tải và công nghiệp đóng gói đang lớn mạnh của mình.

Các dự án đầu tư xuất khẩu khoáng sản khác ở ba nước này còn có vàng, đồng, sắt, kẽm và than đá. Dự báo Trung Quốc vẫn sẽ là thị trường lớn cho các khoáng sản này và là nhà đầu tư chủ chốt trong khu vực.

Cho đến gần đây, sản xuất nông nghiệp ở Campuchia và Lào vẫn chủ yếu nhằm tiêu thụ trong nước và còn thiếu đầu tư và hoạt động sâu rộng. Nhưng những ngày đó đã qua. Trung Quốc đã cung cấp một nguồn vốn đầu tư lớn cho nông nghiệp ở hai nước này và cũng là thị trường chính tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp của cả ba nước. Những mặt hàng như sắn, mía đường, ngô, dầu cọ, hạt điều và dầu khuynh diệp, cùng với nhiều mặt hàng khác, đều nhận được đầu tư lớn của Trung Quốc, ít nhất là ở một trong ba nước tiểu vùng sông Mekong.

Chẳng hạn, nhu cầu cao su tự nhiên tăng cao của Trung Quốc đã khiến các nước láng giềng phía Nam chuyển đổi rất nhiều diện tích đất sang trồng cao su. Trung Quốc là nhà đầu tư lớn vào sản xuất cao su ở Lào, và cả ở Campuchia nhưng ít hơn. Và mặc dù đầu tư của Trung Quốc vào lĩnh vực cao su ở Việt Nam đến nay vẫn còn chưa đáng kể, thì Trung Quốc vẫn là thị trường tiêu thụ chính đối với cao su xuất khẩu của Việt Nam.

tqdongduong3 

Dự báo Trung Quốc vẫn sẽ là là nhà đầu tư chủ chốt và thị trường lớn cho các khoáng sản của ba nước tiểu vùng sông Mekong. Ảnh minh hoạ: vtv.vn

Hướng đầu tư bền vững về môi trường và xã hội của Trung Quốc

Sự có mặt và vai trò ngày càng tăng của Trung Quốc ở ba nước tiểu vùng sông Mekong đã khơi dậy những cơ hội mới thông qua FDI, thương mại và hợp tác trong khu vực. Những cơ hội mới này có thể đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao thu nhập của một số nước nghèo nhất ở Đông Nam Á và xây dựng quan hệ khu vực gần gũi hơn giữa Trung Quốc và các nước họ đầu tư.

Nhưng những yếu tố như: nhu cầu ngày càng tăng mạnh đối với các cơ hội đầu tư; các đường biên giới lỏng lẻo khiến việc vận chuyển hàng hóa và con người không chính thức trở nên dễ dàng; cũng như năng lực và nguồn lực hạn chế của địa phương trong việc thi hành các quy định khác nhau ở ba quốc gia này, cho thấy nguy cơ lớn đối với người mang lại cơ hội. Những nguy cơ về môi trường và xã hội có thể trở thành những tác động đáng kể đến các hệ thống sinh thái ven sông, đất nông nghiệp và các cộng đồng.

Trung Quốc đang bắt đầu nỗ lực cải thiện vị thế trên trường quốc tế bằng cách cho thấy họ sẵn sàng áp dụng các thông lệ quốc tế tối ưu như Các nguyên tắc xích đạo đối với các ngân hàng, các chiến lược đẩy mạnh sự tham gia của công chúng và các chính sách tín dụng xanh, cùng với nhiều quy định khác.

Tuy nhiên, rất nhiều doanh nghiệp nhà nước lớn của Trung Quốc hoạt động trong lĩnh vực khai mỏ và thủy điện vẫn tiếp tục ghi dấu ấn nghèo nàn ở nước ngoài về trách nhiệm xã hội và môi trường.

Trung Quốc đang có cơ hội trở thành nhà đầu tư hàng đầu thế giới về bền vững môi trường và xã hội bằng cách kiểm soát cẩn thận các hoạt động đầu tư nước ngoài, tăng cường các quy định đầu tư của chính mình và áp dụng các thông lệ và nguyên tắc toàn cầu tối ưu. Tuy nhiên, nghĩa vụ này không chỉ của riêng Trung Quốc. Trung Quốc cần phối hợp với chính phủ các nước cung cấp tài nguyên để giúp họ tăng cường quy định của chính họ, mà không cần thiết phải tiêu tốn dòng vốn đầu tư.

Chung Hoàng dịch

Có 1 phản hồi tại “Nhập tài nguyên, xuất hàng hoá” – chiến lược TQ với Đông Dương

  1. Having read this I believed it was very informative.

    I appreciate you taking the time and effort to put this short article together.
    I once again find myself personally spending way too much time both
    reading and leaving comments. But so what, it was still worthwhile!

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: